Blog
Çocuk ve ergen ruh sağlığı hakkında uzman bilgiler, ebeveyn rehberleri ve güncel araştırmalar.
Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçişin en kritik dönemlerinden biridir. Bu dönemde yaşanan bedensel, duygusal ve sosyal değişimler hem ergenler hem de ebeveynler için zorlayıcı olabilir.
Tabletler, akıllı telefonlar ve televizyonlar artık çocukların günlük yaşamının ayrılmaz bir parçası. Peki bu durum çocuklarımızı gerçekten nasıl etkiliyor?
Muayenehaneme her gün benzer kaygılarla gelen aileler oluyor: "Öğretmeni çocuğumun dikkatinin dağınık olduğunu söylüyor, DEHB mi olabilir?"
DEHB testi olarak anılan ölçekler, dikkat eksikliği, hareketlilik ve dürtüsellik belirtilerini düzenli biçimde kaydetmeye yardımcı olur. Tanı için klinik görüşme, gelişim öyküsü ve belirtilerin günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir.
DEHB tanısı, belirtilerin başlangıcı, süresi, birden fazla ortamda görülmesi ve günlük yaşama etkisi incelenerek konur. Klinisyen aynı zamanda benzer belirtilere yol açabilen durumları ve eşlik eden güçlükleri değerlendirir.
DEHB belirtileri dikkati sürdürme ve işleri düzenleme güçlüğü, yaşa göre belirgin hareketlilik veya tepkileri ertelemekte zorlanma şeklinde görülebilir. Değerlendirmede davranışların sürekliliği, gelişim düzeyi ve günlük yaşama etkisi önemlidir.
DEHB, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun kısaltmasıdır. Çocukluk döneminde başlayan bu nörogelişimsel durum, dikkati düzenleme, hareketliliği yönetme veya dürtüleri kontrol etme alanlarında günlük yaşamı etkileyen güçlüklerle kendini gösterebilir.
DEHB tedavisi yaşa, belirtilerin günlük yaşama etkisine ve eşlik eden ihtiyaçlara göre planlanır. Plan, aileye yönelik davranış yönetimi eğitimi, okul düzenlemeleri, uygun psikolojik destek ve klinik değerlendirmeye göre ilaç tedavisi içerebilir.
DEHB’li çocuğu olan aileler, günlük işleri öngörülebilir hâle getirerek, yönergeleri küçük adımlara bölerek ve çabanın hangi bölümünü fark ettiklerini söyleyerek çocuklarını destekleyebilir. Evdeki düzenlemeler okul ve klinik ekiple birlikte planlanabilir.
DEHB ve beyin yapısı üzerine MR araştırmalarında bazı bölgelerde küçük ortalama farklar bildirilmiştir. Ölçümler kişiler arasında geniş ölçüde örtüşür. DEHB tanısı klinik değerlendirmeye dayanır.
Genetik etkenler DEHB gelişme olasılığında rol oynar. DEHB ailelerde daha sık görülebilir ve çok sayıda genetik farklılık bu yatkınlığa katkıda bulunabilir. Aile öyküsü klinik değerlendirmede ele alınan bilgilerden biridir.
DEHB için üç klinik görünüm tanımlanır. Bunlar dikkatsizliğin baskın olduğu görünüm, hiperaktivite ve dürtüselliğin baskın olduğu görünüm ve birleşik görünümdür. Sınıflandırma, değerlendirmede hangi belirti alanlarının ölçütleri karşıladığına dayanır.
DEHB değerlendirmesi okul öncesinde başlayabilir. Amerikan Pediatri Akademisi, belirgin belirtileri ve işlev kaybı olan çocuklarda 4 yaştan itibaren değerlendirme önerir. DSM-5-TR’deki 12 yaş ölçütü, bazı belirtilerin başlangıcıyla ilgilidir.