Kayseri — Bebek, Çocuk ve Ergen Psikiyatristi
Pzt–Cmt 09:00–19:00 0 (551) 258 00 38 WhatsApp Instagram YouTube
Instagram icon

DEHB Testi Nasıl Yapılır?

DEHB testi olarak anılan ölçekler ve dikkat görevleri, belirtilerin nasıl ortaya çıktığını belgelemeye yardım eder. Tanı için klinisyen gelişim öyküsünü, farklı ortamlardaki gözlemleri ve günlük yaşama etkileri birlikte değerlendirir.

Masada kalemle çalışma kâğıdı dolduran çocuk

DEHB testi hangi soruya cevap verir?

Bir aile okuldan “Derste çok dalıyor” geri bildirimi aldığında, ilk soru çoğu zaman evde uygulanabilecek bir test olup olmadığıdır. DEHB değerlendirmesinde kullanılan formlar bu gözlemi ayrıntılandırır. Çocuğun dikkatini hangi görevlerde sürdürmekte zorlandığı, ne sıklıkta eşyalarını unuttuğu veya konuşma sırasını bekleyip bekleyemediği gibi davranışlar sistemli biçimde kaydedilir. Böylece genel bir izlenim, görüşmede ele alınabilecek somut başlıklara dönüşür.

Bir ölçek puanı, formun kapsadığı davranışların nasıl bildirildiğini özetler. Puanın anlamı kullanılan araca, yaş grubuna, değerlendirme amacına ve formu kimin doldurduğuna göre değişir. Aynı sayısal sonuç iki farklı ölçek arasında doğrudan karşılaştırılamaz. Bir formda yüksek puan görülmesi, özellikle günlük yaşamda güçlük de varsa, ayrıntılı değerlendirmeyi gündeme getirebilir. Tanı görüşmesinde ise belirtilerin gelişim öyküsü, süresi, görüldüğü ortamlar ve kişiye etkisi ayrıca ele alınır.

Test aramaya başlamadan önce amacınızı bir cümleyle ifade etmek işinizi kolaylaştırır. “Bir puan öğrenmek istiyorum” yerine “Çocuğumun okulda neden her gün ikinci yönergeyi kaçırdığını anlamak istiyorum” gibi bir soru sorun. Bu örnekte gözlenecek davranış, ortam ve öğrenilecek bilgi bellidir. Değerlendirme sonunda edinilecek en yararlı bilgi bazen çocuğun hangi koşullarda desteğe ihtiyaç duyduğunu fark etmektir.

Ebeveyn ve öğretmen ölçekleri nasıl doldurulur?

Formu doldururken sorunun belirttiği dönemi esas alın. Yakın zamanda yaşanan tek bir zor günün veya özellikle iyi geçen bir haftanın tüm gözlemi belirlemesine izin vermeyin. Çocuğu farklı zamanlarda gören iki bakım veren birbirinden farklı örnekler hatırlayabilir. Bir kişi akşam ödev sırasında yaşananları gözlerken diğeri sabah hazırlığına daha çok tanık olabilir. Formu kimin ve hangi ortamı dikkate alarak doldurduğunu belirtmek görüşmeyi kolaylaştırır.

Öğretmenin gözlemleri de görev türüyle birlikte anlam kazanır. Örneğin bir öğrenci sınıfça yapılan kısa bir etkinliğe katılabilirken on beş dakikalık bireysel çalışmada kalemini, sayfasını ve sıradaki adımı sık sık kaybedebilir. “Dersi dinlemiyor” ifadesi yerine “Yazılı çalışma sırasında üç kez sayfayı yeniden bulmak için yardım istedi” gibi bir örnek, çocuğun nerede zorlandığını gösterir. Çocuğun gözlem süresi kısaysa veya sınıf yakın zamanda değişmişse bu bilgi de önemlidir.

Aile ve öğretmen puanlarının aynı olması beklenmez. Ev ve okulun yapısı, ortamın gürültüsü, yetişkinin verdiği ipuçları ve çocuktan beklenen bağımsızlık düzeyi farklıdır. Öğretmen grup çalışmasında yoğun hareketlilik bildirirken aile bire bir oyunlarda benzer bir güçlük görmeyebilir. Klinisyen iki gözlemi birbiriyle yarıştırmak yerine her iki ortamda hangi koşulların güçlüğü artırdığını veya azalttığını inceler. Formda gözlemleyemediğiniz bir davranış için nasıl yanıt vereceğinizi uygulayıcıya sorun.

Çevrim içi DEHB testi sonucu nasıl yorumlanır?

İnternetteki testlerin amacı ve niteliği değişir. Bazıları belirti örneklerini tanıtan kısa anketlerdir. Bazıları belirli bir ölçeğin adını kullanır, ancak sürümünü, dil uyarlamasını veya hangi yaş grubunda uygulandığını belirtmez. Sonucu yorumlamadan önce formu kimin hazırladığını, hangi yaş için olduğunu, yanıtların hangi dönemi kapsadığını ve puanın neyi temsil ettiğini kontrol edin. Bu bilgiler görünmüyorsa çıkan puana klinik bir ölçüm değeri yüklemek güçtür.

Bir yetişkin, yoğun iş döneminde doldurduğu formda unutkanlığı yüksek işaretleyebilir. Bu yanıt o dönemdeki zorlanmayı yansıtabilir. Görüşmede yakınmaların yoğun iş döneminden önce de olup olmadığı, çocukluk ve okul yıllarında benzer örneklerin bulunup bulunmadığı ve uyku düzenindeki değişiklikler araştırılabilir. Çevrim içi form, bu zaman çizelgesini tek başına ortaya çıkaramaz. Benzer şekilde düşük puan alan bir kişinin, belirli ortamlarda önemli güçlükleri olabilir.

Çevrim içi sonuçları görüşmeye götürmek isterseniz yalnızca sonuç ekranını değil, formun adını, doldurduğunuz tarihi ve sizi düşündüren soruları da not edin. Örneğin planlama sorularında birden fazla “sık” yanıtı verdiyseniz, işte ve evde yaşadığınız birer örneği kaydedin. Bir çocuğun adı, okul bilgisi veya sağlık geçmişi gibi ayrıntıları çevrim içi forma yazmadan önce bu bilgilerin neden istendiğine bakın. Bir gözlemi doğrudan görüşmede paylaşmak da mümkündür.

Bilgisayarlı dikkat görevleri klinikte nasıl kullanılır?

Bazı bilgisayarlı görevlerde ekranda belirli bir hedef göründüğünde tuşa basmanız ve diğer uyaranlarda beklemeniz istenir. Uygulamaya göre hedeflerin kaç kez atlandığı, yanlış uyaranlara tepki verilip verilmediği veya yanıt süresinin değişkenliği kaydedilebilir. Bu ölçümler, o gün ve o görevde gösterilen performansı anlatır. Bulguların hangi klinik soruyu yanıtlaması beklendiği baştan belirlenirse sonuç daha anlaşılır hâle gelir.

Bir görevi sessiz bir odada, tek başına ve kısa süreyle yapmak, kalabalık bir sınıfta çok adımlı bir ödevi düzenlemekten farklıdır. Bilgisayar görevinde beklenen düzeyde performans göstermek, çocuğun okulda yaşadığı güçlükleri ortadan kaldırmaz. Zayıf bir performans da kendi başına DEHB tanısı koydurmaz. Yönergeyi anlamak, yorgunluk, sınav kaygısı ve çalışma koşulları test sırasında alınan sonuçları yorumlamayı etkileyebilir. Uygulayıcının bu koşulları bilmesi yararlıdır.

Bir test önerildiğinde “Bu uygulama değerlendirmeye hangi bilgiyi ekleyecek?” ve “Sonuç günlük yaşamdaki gözlemlerle farklı çıkarsa bunu nasıl yorumlayacağız?” diye sorabilirsiniz. Bir testin değeri, ürettiği ayrıntılı grafikten çok görüşmedeki soruya verdiği yanıta bağlıdır. Çocuğun kendini başarısız hissetmesini önlemek için uygulamayı yarışma veya sınav olarak tanıtmak yerine, nasıl çalıştığını gözlemlemek için yapılan bir görev olarak açıklayabilirsiniz.

Klinik görüşmede DEHB testi ve ek incelemelerin yeri nedir?

Tarama, ayrıntılı değerlendirme ihtiyacını fark etmeye yardımcı olur. Klinik görüşme ise farklı kaynaklardan gelen bilgileri bir araya getirir. Klinisyen yakınmaların ne zaman başladığını, benzer örneklerin hangi ortamlarda görüldüğünü ve kişinin okul, iş veya ilişkilerinde neleri aksattığını sorar. Bir çocuğun ödevlerini unutması ile zaman zaman oyun sırasında yerinde duramaması ayrı gözlemlerdir. Bu davranışların gelişim düzeyi ve ortamın beklentileriyle ilişkisi incelenir.

Dikkat güçlüğü uyku sorunları, kaygı, öğrenme ve dil güçlükleri gibi durumlarla da ilişkili olabilir. Örneğin yalnızca okumada zorlanan bir öğrenci uzun metinlerde çalışmayı bırakabilir. Bu durumda okuma becerisinin değerlendirilmesi, genel bir dikkat puanından daha somut bilgi sağlayabilir. Başka bir çocuk farklı derslerde, ev rutinlerinde ve grup oyunlarında benzer zorluk yaşayabilir. Klinisyen bu dağılımı ve güçlüklerin başladığı zamanı karşılaştırır.

Herkese aynı ek incelemeler gerekmez. Klinik öyküde duyma, görme, uyku veya öğrenme alanında ayrı bir soru ortaya çıkarsa buna yönelik değerlendirme gündeme gelebilir. Örneğin çocuğun sözel yönergeleri özellikle gürültülü ortamlarda kaçırması, işitme veya yönergeyi anlama açısından başka sorular doğurabilir. Test sonucundan tanıya sıçramak yerine, hangi bilginin eksik kaldığını belirlemek daha açıklayıcıdır. Aynı çocukta birden fazla ihtiyaç bulunabileceği de görüşmede dikkate alınır.

İlk görüşmeye hangi örneklerle gidilir?

Önce son dönemde tekrar eden iki veya üç davranışı seçin. Her biri için nerede olduğunu, ne yapıldığını, çocuğun ne yaptığını ve sonucun ne olduğunu yazın. Örneğin “Salı akşamı üç basamaklı çanta hazırlama görevinde defteri buldu, fakat beslenme çantasını ve suyu koymadı. Adımlar tek tek söylendiğinde ikisini de tamamladı.” Bu tür bir kayıt, çocuğun güçlüğünün yanında işe yarayan desteği de gösterir.

Aynı davranışın başka bir ortamda nasıl göründüğünü öğrenmeye çalışın. Öğretmenden tüm günü özetlemesini istemek yerine kısa bir soru yöneltin. “Yazılı ödevleri başlatırken mi, bitirirken mi, teslim ederken mi daha çok yardıma ihtiyaç duyuyor?” gibi bir soru, hangi aşamanın değerlendirilmesi gerektiğini belirginleştirir. Varsa eski karne yorumları, daha önceki değerlendirmeler ve öğretmenin kendi örnekleri yardımcı olabilir. Bunlar bulunmuyorsa ilk görüşme yine yapılabilir.

Son olarak çocuğa da neyi zor bulduğunu sorun. Yetişkinin gördüğü davranış ile çocuğun yaşadığı güçlük farklı olabilir. Yetişkin çocuğun ödevi bırakıp kalktığını görürken çocuk, nereden başlayacağını anlayamadığını veya kalabalık bir odada yönergeyi duyamadığını söyleyebilir. İlk değerlendirme sonunda hangi bilgilerin toplandığını, hangi noktaların belirsiz kaldığını ve sonraki görüşmeye ne getirmenin yararlı olacağını not etmek süreci takip etmeyi kolaylaştırır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararları kişiye özel klinik değerlendirmeyle verilir.

💬 Yardım ister misiniz?
Merhaba, 👋
Yardımcı olmamızı ister misiniz?