2 yaş otizm belirtileri, çocuğun sosyal iletişim, dil gelişimi, ortak dikkat, oyun becerileri ve davranış özelliklerinde fark edilebilen bazı gelişimsel farklılıkları kapsar. İki yaş döneminde çocukların çevreleriyle etkileşimi ve iletişim becerileri daha görünür hale geldiği için, ailelerin daha önce fark etmediği bazı özellikler bu dönemde dikkat çekebilir.
İsme tepkinin sınırlı olması, göz temasının beklenenden az olması, işaret etmenin gelişmemesi, ilgisini başka biriyle paylaşmakta zorlanma, konuşma gelişiminde belirgin gecikme, karşılıklı oyunun sınırlı olması veya belirli davranışların tekrar tekrar yapılması değerlendirilmesi gereken özellikler arasında bulunabilir.
Otizm değerlendirmesinde yalnızca çocuğun kaç kelime söylediğine bakılmaz. Göz teması, isme tepki, işaret etme, ortak dikkat, karşılıklı iletişim, oyun biçimi ve sosyal etkileşim gibi alanlar birlikte değerlendirilir. Tek bir davranışın bulunması otizm tanısı anlamına gelmez.
Otizmin genel özellikleri, belirtileri, tanı süreci ve destek yaklaşımları hakkında daha ayrıntılı bilgi için Otizm Spektrum Bozukluğu sayfası incelenebilir.
2 Yaş Otizm Belirtileri Nelerdir?
İki yaş civarında çocukların sosyal iletişim becerilerinde belirgin bir gelişim görülür. Çocuklar ihtiyaçlarını yalnızca ağlayarak değil; bakış, jest, işaret, ses ve kelimeler gibi farklı iletişim yollarıyla ifade etmeye başlar. Çevresindeki kişilere daha fazla yönelir, ilgisini paylaşır ve karşılıklı oyunlara katılabilir.
Otizm açısından dikkat çeken durumlar ise genellikle bu becerilerin yalnızca gecikmesi değil, sosyal iletişimin farklı alanlarında birlikte görülen belirgin özelliklerdir.
Örneğin geç konuşma tek başına otizm anlamına gelmez. Benzer şekilde zaman zaman göz teması kurmamak veya bazı seslerden rahatsız olmak da tek başına tanı koydurucu değildir. Bulguların çocuğun tüm gelişim özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
2 Yaş Otizm Belirtileri ile Normal Gelişim Arasındaki Farklar
Çocuk gelişimi bireysel farklılıklar gösterir. Aynı yaştaki iki çocuk aynı sayıda kelime kullanmayabilir, aynı oyunlara ilgi göstermeyebilir veya bazı gelişim basamaklarına farklı zamanlarda ulaşabilir. Bu nedenle bir çocuğun gelişimini yalnızca yaşıtlarıyla yüzeysel biçimde karşılaştırmak doğru değildir.
Özellikle konuşma konusunda ailelerin “kaç kelime söylemeli?” sorusuna yoğunlaştığı görülür. Ancak sosyal iletişim değerlendirmesinde kelime sayısından daha geniş bir tablo ele alınır. Çocuğun bir ihtiyacını gösterebilmesi, yardım istemesi, ilgisini paylaşması, karşısındaki kişinin dikkatini takip etmesi ve karşılıklı iletişim kurması da önemlidir.
| Alan | Gelişimde Görülebilen Özellikler | Değerlendirme Gerektirebilecek Durumlar |
|---|---|---|
| İsme Tepki | İsmi söylendiğinde konuşan kişiye yönelme | İşitme sorunu olmadığı halde sık şekilde tepki vermeme |
| Göz Teması | Oyun ve iletişim sırasında yüze bakma | Göz temasının farklı ortamlarda sürekli çok sınırlı olması |
| İşaret Etme | İstediği veya ilgisini çeken şeyi parmakla gösterme | İletişim amacıyla işaret kullanımının gelişmemesi |
| Ortak Dikkat | İlgisini başka biriyle paylaşma ve gösterilen nesneye bakma | İlgiyi paylaşma girişimlerinin belirgin derecede sınırlı olması |
| Dil ve İletişim | Kelime ve jestleri iletişim amacıyla kullanma | Kelime gelişiminin yanı sıra iletişim başlatma ve sürdürmede de belirgin güçlük |
| Oyun | Oyuncakları farklı amaçlarla kullanmaya ve taklit oyunlarına yönelme | Oyuncakları sürekli aynı biçimde kullanma veya belirli parçalarına yoğunlaşma |
| Sosyal Etkileşim | Ebeveynle karşılıklı oyun, gülümseme ve iletişim | Sosyal karşılıklılığın farklı ortamlarda belirgin biçimde sınırlı olması |
Konuşma gecikmesi ile sosyal iletişim aynı şey değildir. Bir çocuk az kelime kullanmasına rağmen göz teması kurabilir, işaret edebilir, ilgisini paylaşabilir ve ebeveyniyle yoğun biçimde iletişim kurmaya çalışabilir. Bu nedenle yalnızca konuşma gecikmesine bakarak otizm hakkında değerlendirme yapmak doğru değildir.
2 Yaş Otizm Belirtileri Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?
Ailelerin gelişimle ilgili kaygı yaşadığında en çok zorlandığı noktalardan biri, “biraz daha beklemeli miyiz?” sorusudur. Bazı gelişimsel farklılıklar zaman içerisinde değişebilir; ancak sosyal iletişimin birden fazla alanında belirgin farklılıkların birlikte bulunması durumunda profesyonel değerlendirmeyi uzun süre ertelememek önemlidir.
- İsme verilen tepkinin sürekli olarak çok sınırlı olması
- Göz temasının belirgin derecede az olması
- İşaret etme becerisinin gelişmemesi
- Ortak dikkat ve ilgi paylaşımının çok sınırlı olması
- İletişim amacıyla kelime, jest veya mimik kullanımının belirgin biçimde az olması
- Karşılıklı oyunlara katılımın sınırlı olması
- Belirgin tekrarlayıcı hareketlerin görülmesi
- Rutin değişikliklerine karşı yoğun tepki verilmesi
- Duyusal uyaranlara alışılmadık düzeyde yoğun veya sınırlı tepki verilmesi
- Daha önce kazanılmış kelime, jest veya sosyal iletişim becerilerinde gerileme görülmesi
Özellikle daha önce kazanılmış bir becerinin kaybedilmesi dikkatle ele alınmalıdır. Örneğin önceden bazı kelimeleri kullanan, işaret eden veya sosyal etkileşime daha fazla katılan bir çocuğun bu becerilerinde belirgin gerileme fark edilmesi halinde değerlendirme geciktirilmemelidir.
İnternette bulunan kontrol listeleri ailelerin bazı gelişimsel özellikleri fark etmesine yardımcı olabilir; ancak bu listeler bir çocuğa otizm tanısı koymak veya otizmi dışlamak için yeterli değildir.
Otizm Değerlendirmesi 2 Yaş Çocuklarda Nasıl Yapılır?
İki yaşındaki çocuklarda otizm değerlendirmesi yalnızca kısa bir test sonucuna göre yapılmaz. Çocuğun doğumdan itibaren gelişim öyküsü, sosyal iletişimi, dil becerileri, oyun davranışları ve aile tarafından farklı ortamlarda gözlemlenen özellikleri birlikte ele alınır.
Değerlendirmenin amacı yalnızca bir tanı adı belirlemek değildir. Çocuğun güçlü olduğu alanları, gelişiminin hangi bölümlerinin yakından takip edilmesi gerektiğini ve herhangi bir destek ihtiyacı bulunup bulunmadığını anlamak da sürecin önemli bir parçasıdır.
Ailenin dikkatini çeken davranışlar, çocuğun günlük yaşamı, iletişim biçimi ve gelişimle ilgili kaygılar ayrıntılı biçimde konuşulur.
Gebelik ve doğum öyküsü, motor gelişim, ilk sesler ve kelimeler, sosyal iletişim, işaret kullanımı, oyun ve günlük yaşam becerileri gözden geçirilir.
Göz teması, isme tepki, ortak dikkat, iletişim girişimleri, karşılıklı etkileşim, oyun biçimi ve çevresindeki uyaranlara verdiği tepkiler değerlendirilir.
Çocuğun yaşı ve klinik gereksinimlerine göre gelişimsel tarama veya yapılandırılmış değerlendirme araçlarından yararlanılabilir. Bu araçlar tek başına tanı koymaz.
İşitme sorunları, dil ve konuşma güçlükleri, genel gelişimsel gecikme veya benzer belirtilere yol açabilecek diğer durumlar değerlendirilir.
Elde edilen bilgiler birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde gelişimin izlenmesi veya çocuğun ihtiyaçlarına uygun destek alanlarının belirlenmesi planlanabilir.
Hayır. Tarama ve değerlendirme araçları klinik değerlendirmeye yardımcı olabilir; ancak herhangi bir ölçek veya test sonucu tek başına “otizm vardır” ya da “otizm yoktur” şeklinde yorumlanmamalıdır. Sonuçların gelişim öyküsü ve klinik gözlemle birlikte ele alınması gerekir.
2.5 Yaş Otizm Belirtileri Nelerdir?
İki buçuk yaş döneminde dil, oyun ve sosyal iletişim becerileri daha belirgin hale gelir. Çocukların iletişim kurma biçimleri çeşitlenir; karşılıklı oyunlar artar ve çevresindeki kişilerle daha karmaşık etkileşimler beklenmeye başlanır. Bu nedenle daha önce fark edilmesi güç olan bazı sosyal iletişim farklılıkları 2.5 yaş civarında daha görünür olabilir.
İsme tepkinin sınırlı olması, göz temasının azlığı, iletişim başlatmanın ve ilgiyi paylaşmanın sınırlı olması dikkat çekebilir.
Çocuk kelime biliyor olsa bile bu kelimeleri karşılıklı iletişim, ihtiyaç belirtme veya ilgisini paylaşma amacıyla sınırlı kullanabilir.
Oyuncakları sürekli aynı şekilde kullanma, sembolik oyunun sınırlı olması veya yetişkinle karşılıklı oyuna katılmada güçlük görülebilir.
Aynı hareketi tekrar tekrar yapma, belirli nesnelere yoğun ilgi veya günlük rutindeki küçük değişikliklere güçlü tepki verme görülebilir.
Bazı seslerden yoğun rahatsız olma, belirli dokulara karşı tepki verme veya duyusal uyaranlara beklenenden farklı yanıtlar görülebilir.
Diğer çocuklara ilginin sınırlı olması, yetişkinle karşılıklı iletişim kurmakta zorlanma veya sosyal katılımın azlığı dikkat çekebilir.
Bu dönemde yalnızca çocuğun konuşup konuşmadığına bakmak yanıltıcı olabilir. Bazı çocuklar çok sayıda kelime söyleyebilir ancak bu kelimeleri karşılıklı sosyal iletişim içinde kullanmakta zorlanabilir. Bu nedenle değerlendirmede dilin miktarı kadar iletişim amacıyla nasıl kullanıldığı da önemlidir.
2.5 Yaşta Otizm Belirtileri ile Gelişimsel Gecikme Nasıl Ayrılır?
Otizm ve gelişimsel gecikme bazı ortak özellikler gösterebilir. Özellikle konuşma gecikmesi her iki durumda da görülebileceği için, yalnızca konuşma gelişimine bakarak ayrım yapılması mümkün değildir.
Değerlendirmede çocuğun sosyal iletişim isteği, işaret ve jestleri, ortak dikkat becerisi, oyun özellikleri ve tekrarlayıcı davranışları gibi alanlara da bakılır. Ayrıca otizm ile gelişimsel gecikmenin aynı çocukta birlikte bulunabileceği unutulmamalıdır.
| Alan | Gelişimsel Gecikmede Görülebilecek Durum | Otizm Açısından Dikkat Çekebilecek Durum |
|---|---|---|
| Konuşma | Kelime gelişimi yaşıtlarından daha yavaş ilerleyebilir | Konuşma gecikmesine sosyal iletişim farklılıkları da eşlik edebilir |
| İletişim İsteği | Çocuk konuşamasa bile işaret, mimik ve seslerle yoğun iletişim kurmaya çalışabilir | İletişim başlatma ve paylaşma girişimleri daha sınırlı olabilir |
| Ortak Dikkat | Gelişimsel gecikmeye rağmen ilgisini yetişkinle paylaşabilir | Ortak dikkat ve ilgi paylaşımı belirgin biçimde sınırlı olabilir |
| Sosyal Etkileşim | Sosyal ilgi korunabilir ancak beceriler yaşına göre geride olabilir | Sosyal karşılıklılıkta daha belirgin farklılık görülebilir |
| Tekrarlayıcı Davranış | Her çocukta belirgin değildir | Tekrarlayıcı hareketler, sınırlı ilgi alanları veya rutine bağlılık görülebilir |
| Duyusal Özellikler | Değişken olabilir | Duyusal uyaranlara belirgin derecede yoğun veya az tepki görülebilir |
Geç konuşan her çocuk otizmli değildir. Aynı şekilde otizm spektrumunda yer alan her çocukta belirgin konuşma gecikmesi bulunması da gerekmez. Bu nedenle ayırıcı değerlendirme çocuğun sosyal iletişim ve genel gelişiminin bütününe göre yapılmalıdır.
Erken Değerlendirme 2 ve 2.5 Yaş Döneminde Neden Önemlidir?
İki ve iki buçuk yaş, beynin ve gelişimsel becerilerin hızlı değiştiği bir dönemdir. Dil, sosyal iletişim, oyun, problem çözme ve günlük yaşam becerilerindeki gelişim bu dönemde oldukça hızlı ilerleyebilir. Bu nedenle aile tarafından fark edilen belirgin gelişimsel farklılıkların erken değerlendirilmesi çocuğun ihtiyaçlarının daha doğru anlaşılmasına yardımcı olur.
Erken değerlendirme yapılması çocuğun mutlaka otizm tanısı alacağı anlamına gelmez. Değerlendirme sonucunda gelişimin yaşına uygun olduğu görülebilir, belirli bir alanın takip edilmesi önerilebilir veya farklı bir gelişimsel durum araştırılabilir.
Çocuğun yaşına uygun ilerleyen ve daha yakından izlenmesi gereken gelişim alanları belirlenebilir.
Dilin yanı sıra jest, işaret, ortak dikkat ve sosyal iletişim becerileri birlikte ele alınabilir.
İşitme sorunları, dil ve konuşma güçlükleri veya diğer gelişimsel durumlar göz önünde bulundurulabilir.
Gerekli görülürse iletişim, oyun, gelişim veya eğitim alanındaki desteklerin planlanmasına yardımcı olabilir.
Ailenin ev ortamında hangi gelişimsel özellikleri takip edebileceği daha açık hale gelebilir.
Tek bir değerlendirme yerine gelişimin zaman içerisindeki değişimi gerektiğinde takip edilebilir.
Ailenin gelişimle ilgili belirgin bir kaygısı bulunuyorsa değerlendirme, yalnızca tanı açısından değil, belirsizliğin azaltılması açısından da önemlidir. Çocuğun gelişiminin yaşına uygun olduğu görülürse aile bilgilendirilebilir; destek gereken bir alan bulunuyorsa bunun daha erken fark edilmesi mümkün olabilir.
Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki belirtiler, karşılaştırmalar, tablolar ve açıklamalar herhangi bir çocuğa otizm spektrum bozukluğu tanısı koymak veya tanıyı dışlamak amacıyla kullanılamaz. Çocukların gelişimi bireysel farklılık gösterebilir. Çocuğunuzun sosyal iletişimi, konuşması, davranışları veya genel gelişimi hakkında endişeniz bulunuyorsa bireysel klinik değerlendirme için uygun sağlık uzmanına başvurulmalıdır.